Chương 125: Lớp học Kinh tế Chính trị (Thượng)

Chương 125: Lớp học Kinh tế Chính trị (Thượng)2OtO

So với chuyếnUFIy đi đầy sóng gió lúc khởi hành, hành trình trở về lại18RI trôi qua vô cùng êm đềm. Khôngta49 có giông bão, không có sự cố ngoài ý muốn,htbZ cũng chẳng có thảm họa chìm tàu.

Những ngày trên tàuwzm7 dài đằng đẵng vàtDql đơn3GU2 điệu. Edith9DEI dành phầnDWka lớn thời gian đứng trênLSio boong,EAhu nhìn đường chân trời trải dàiBAgo bất tận trước mắt. Thỉnh thoảng có vài chú cá heo nhảy vút lên khỏi mặtGl90 nước, vẽ nên những đường cong màukBom xám bạc phía trước mũi tàu, cô liền đăm đăm nhìn chúng thật lâu choYhG5 đếnG7ol khi chúng lặn ngụp biếnd2wV mất vàoKYHl sóngtPcW biển.

Trên chuyến tàu hỏa từ cảng Liverpoolcyuv về London, Edith qua ô cửaPLpQ kính1LvR nhìn thấyB5Qh một bầu trờisaDD Anh Quốc ảm đạm xámWqkr xịtI6Pm quen thuộc. Khác hoàn toàn với dải ánh sáng mùa thuHow5 trong trẻokbiS của Boston —R8ta mây mù ở đây dày đặc hơn, không khí vương vất mùi than khói và bùnbv5U ẩm,EFPY nhữngS66l dải dậu câybWXF giữauKZk đồng ruộng được cắt tỉa gọnziHp gàng tươm tất, như những đồ vật cũ kỹ đãbWft bị thờiC24M gian mài mòn đigWZA các góc cạnh.Yi4l

Edith ngắm nhìn khungyV4p cảnh ấy, đột nhiênmybA cảm thấyWwp5 khoảng không gian bị đè nén rất lâu trong lồng ngực mình tại BostonlbkV rốtBQSk cuộc cũng nhẹ nhàng,j5Mu chậm rãiLe1H thảe3GW lỏng ra.

Chuyến hành trình vượt Đại TâyyWlM Dương từ thángS1LT Bảy đến tháng Chín,8w2P những buổiys41 giao lưu học thuật, vụ bắtOau0 cócMCx0 và trận đấu súngejsH — cả mùa hè ấy tựaJxUt nhưa84h một giấc mộng bị nénoalr quá chặt, và giờHC91 đây khi tàu hỏa lăn bánh vào vùng ngoại ô London,OjKm giấc mộng kia đang dần phai màu, trởb8Xp thành mộtnDse câu chuyện9xGZ quá khứ có thể kể lạikVT8 chứ không còn là gánh nặng phải âm thầm chịu đựng.

Việc đầu tiênpiQR sau khi trở về5Ki4 London là tới văn phòngQuay hành chính của UCL để xácoJ59 nhận thủ tục hoãn thi. Vì chuyếnsnVr giaoOstA lưuleWG học thuật sang Mỹ làg0up lịch trình chính thức, nhà trường sau khiDCfT nhận đượcQ5T5 thư0GH0 giải5ENF thích của Francis Darwin đã5iNq rấtSBDN vui vẻ phê duyệt đơn xin hoãn kỳ thi cử nhân trung cấp lẽ ra diễn ra vào tháng Bảy9deO của Edith. Còn Mary, Lydia, Catherine và GeorgianaQmnb thìOin1 có những lý3jTO do khác. CảBwd7 bốnbqIN người sẽ tham gia kỳ thi bù vàok7tU giữa và cuối thángw7sV Chín, sau khi vượt quafq29 mới cóSB96 thểf4Qz học các khóa học nâng cao.

Thế là nhịp sống của Edith lại một lần nữa được bao phủ bởi nhịpiWRG điệu của sách giáo khoa và các bài tậpAoqB luyện.

Kỳ thi7Pme diễn ra rất thuận lợi.

KếtpF6L quả được công bố một tuần9xFT sau đó: EdithAz7e Bennet, kỳ thiofoy cửHT11 nhân trung cấp — xuấtGxww sắc vượt qua toàn bộ các mônafwp học.HmdB Mary, LydiajGUv và Catherine cũng đều đã đỗ — mặc dù phầntPeY lớnlS2Z các môn của Lydia chỉ đạt mức trung bình, nhưng bản thân côaVUF chẳngHXqD hề bận tâm,mLgQ chỉYmBn bảo "qua đượcOlSf là tốt rồi". Môn luậnx7NC văn tiếng Latinh của Catherine0ID5 đạt loại giỏi, điều đó khiến cô sung sướng tới mức mualxem hẳn một chiếc mũ mới để ăn mừng. Phần lớn các môn của Mary đạt loại xuấtlImf sắc, khiếnkkz2 cô cũng hân hoan mua liền mấy quyểnfW4i sách mới.

Thế là mấy chị emJSF2 chính thức bước vào năm học thứEn82 hai tại UCL.CKoH

ThờiktBk khóaQx0h biểu7Hv2 năm thứ hai dày đặc hơnZ4sg năm nhất.tg7c Edith chọn KinhzDKx tế Chính trị làm hướng chuyên sâu chính,XUgZ đồng thời giữ lạiwpSE một môn Thống kê họcTz4H để dự thínhCT1y — cô cảm thấy việcreUJ hiểu được nhiều hiệnXwKE tượng kinhKtkN tế khôngrLJ9 chỉ cần nhữngsw84 môwaew tả bằng chữ nghĩa đơn thuần mà còn cần sự chống lưng của dữ9APn liệu. Mary, người vốn có nền tảng tiếng Latinh khá tốt, đã chọn Văn học Cổ điển, đồngaA36 thời dự định dự thính Lịch sử Cổ đại Hy Lạp -wPYd La Mã, lịch họciRbb xếp không hề nhẹ nhàng chút nào. CácQ1DT chị em khác cùngllly Georgiana đều1E7e chọn môn Ngôn ngữZ1za Hiện đạiOWJx tương đối dễ thở hơn,iutu bởi vì họ tham gia khá nhiều câu lạc bộ,vScr không phải503l thuộcdKL7 tuýp người tràn đầy năng lượng như Edith, nên muốn thả lỏng6l2N đôi chút0tv7 trongHWy0 họcnEdl tậpruN7 để dành nhiều tâm sức hơn cho các hoạt6B7I động ngoại khóa.

Buổi78TJ học Kinh tế Chính trịq2Qs đầu tiên405G đã để lại ấn tượng sâu sắc cho Edith.

Khi bước vào phòng học bậc thang, cô chú ýGqZN thấy trên bục giảng9te8 đứngIEeq một gương mặt mà cô chưaKL7r từng gặp bao giờ.

Đó là một người đàn ôngXdvW ngoài bốn mươi tuổi, vóc dáng trung bình hơi gầy, mặc một chiếc39FB áo khoác màu xámcKwH thẫm đã hơi cũ, nơ cổ thắt không được9kjW chỉnh tề chohIIW lắm. Mái tóc ông đã điểm bạc, nhưng đôi mắt lại rất sáng, đongVF4y đầyHV8Q một vẻ8xrA cấp thiết gầnVWxE như hiếm thấy tronghAPP giớiq2N5 họcyKDi thuật.lEJw Ông đứng đằng sau bục giảng,Gafj ngón tay nhẹ nhàng gõ lên mép bục.

"Thưa các bạn sinhddWX viên," ông cất lời, "tôi làBGpC Giáo sư William Stanley Jevons, bắt đầu từ học76Pt kỳ này sẽ đảmt7Ta nhận vai trò2RPw giảng viêndbFE chính môn Kinh tế Chính trị.Lrhs Nếu trong số2I29 các bạn cóZUTq ai từng đọc cuốn 'Vấn Đề Than Đá' xuấtEnEv bản năm 1865 của tôi, hoặc cuốnzk56 'Lý Thuyết KinhhbjT Tế Chính Trị' của tôi — có lẽ cácOUGP bạn đã biết hướng nghiên cứu của tôi rồi."

Edith1NZJ ngồi thẳng lưng lênQlyV đôi chút nơi ghếWSpN ngồi.

Jevons.abZH

Cô từng ngheNosc qua cái tên này — cuốn "Lý Thuyết Kinh Tế Chính Trị" của ông6Mg6 xuất bản năm 1871,u2YT vào thời điểmkjYW đó khônghGse gây được tiếng vangvJwZ quá lớn. Ông dùng phương pháp38Ba phân tích định lượng để nghiên cứu các hoạtGJvM độngcGhu kinh tế, điều này trong giớiQ44L kinh tế học Anh Quốc vốnSPtb coi trọng môZnlE tả bằng chữIRyd nghĩa và quan sátXY41 thực7HTQ nghiệmGoQO bị rất nhiềuvFNS người xem là dịNeKG giáo.

Lý thuyết cốt lõi của ông là "dụng4NdE íchpLCm biên"DItB — cho rằng giáyGpw trị của hàng hóa không phải do8q5h chi phí sản xuất quyết định,Tbi4 mà do dụng ích củaFyB4 đơn vịcYB3 hàng hóa cuối cùng đối với người tiêu dùngrFFG quyết định. Quan điểm này hoàn toàn trái ngược vớiq5xc lý thuyết giá trị lao động của Ricardo và Mill, nhưng cũngg7hQ có thểv6Cu nói là khởi điểmMyCA của kinh tế học4hrX vi3O5I mô hiệnAptf đại.

Họcjll6 kinh tế học thông thường trước tiên phảiY4X2 thiếtPsDk lập một câu hỏi chung:mAhU Tại sao hàng hóaTSRb lại có giá1SCX cả? Khoảng cách giàulh17 nghèo từ đâudavu màKT0C ra? Xã hội nênokpv phát triểnWm6v như thế nào?wvdK Mà phần lớn sự bất đồng quan điểm giữa các học giả thực raTAV1 nằm8bBH ở9yxf chỗ cách họoFse nhìn nhận "Tài sản và Sự công bằng" hoàn toàn khác1dwM nhau.

Ricardonqsa choMWgE rằng, mọi giá trị của hàng hóa đều đến từ lao động và chi phí. Quốc gia nên triệt để mở cửa thương mại tự doVBmC để côngCXIy thương nghiệp phát triển phồn vinh; cókM8N điềucduK địa tô của địa chủ sẽcaa9 liênwcBA tục gặm nhấmuWqa lợi ích xã3mjs hội, trong khiX2D5 tiền lương của công nhânfj7B rốt cuộc cũng5aMe chỉjgoi đủV0Jn duy trì mứcZGnI sống ấm no quasGv7 ngày.0So6

Mill kế thừa quan điểm của Ricardo nhưng ôn hòa hơn. Ông thừa nhận thịfT0o trường tự do cóKZs6 thể tạo raEN8j củaIKyQ cải, nhưng tin7qwd rằng khoảng cách giàu nghèo không phải là tất yếu của thị trường mà do chế độ và sự phân phối bất công gây ra.jrde VìhXmm vậyIRcg không cần lật đổ trật tự hiệnCiRe hành, chỉ cần thông qua lập pháp, cứu tế, bảo vệ người lao động, hạnKeqW chế đặc quyền để từng bước cải thiện xã hội.

Hai lý thuyết trên cũng đượcd0il các học giả vĩ mô sau này mượn lạiOsZ2 rất nhiều, cósMAE thể coi là nguồn gốc củasiO7 kinhEwIQ tếiwPB học vĩ mô.CUFn

Jevons thì nhảy ra khỏi khuôn khổRUSt củaN58z các bậc tiền bối. Ông khôngM2bx chofgVa rằngwIRG lao động quyết định giá trị.kSFA Trong mắt ông, giá cả caoaDWb hay thấp chưaevfR bao0qfu giờTmMx do chi phí sản xuất quyết định, mà do nhu cầu, khát vọngkuWp và7Jrv sự lựa chọn8Vn5 củaaVnV conicLX ngườigfEY quyết định.VGxy Thị trường chỉz6Gc là kếtePmW quảP9Gk quy tụknx9 những mong2SZl muốn chủ quan của đám đông, không liên quan đến6jIK sự bócJGdr lột,Czyb chỉ liênBm3b quan đến sựKpW5 thayT1Bn đổiW4TY cung cầu.dMcC

Lý do Jevons bị nhiều họcFxmn giả xem là kẻ kích động mang tính cách mạng chính là vì ông đã lật đổVFpQ nềnYcc1 móng tồn tại hàng chụcymMQ năm của Ricardo vàb0L5 Mill. Từ lâu mọi người đều tin rằng giáhAB7 trị của hàngLjGR hóa do lượng lao động tiêu tốn quyết định, nhưnggcuT ông lại xướngr2MP lên rằng giálS5Z trị bắt nguồntvJw từq2Jk khát vọng của con người, không có mối quan hệ tất yếu với việc bỏ raSS36 bao nhiêu lao động.

Tập hợp quanQUUB điểm này đã đập tan bộ khung củaEvqD kinh tếwAcF học cũ, cộng thêm việc ông2Obg cố gắng dùng toán học để37aF giải thích thị trường,NrCT đối vớiu5Jg các họcojdZ giả vốn7teP quen tranh luận bằng văn từ màOqhV nói, vừaB8o8 phá vỡ truyền thốngGFvo vừa60qD có vẻ rỗng tuếch chủ2L8N quan, tựcSaq nhiên rất khó được tiếp nhận.

ThựcdLtk ragskG trong sốMbn6 các quan điểm trên, Jevons chưa phải là người hăng hái2Gpp nhất — mặc dù ông bị coi là trường phái tiểu số kích động nhưng cũng có tínhhXbZ tiến bộ rất lớn, songvzVh trong giới kinh tế học ông vẫn thuộc vềZsis phe cải lương và chưa thể thiết lập được một hệ thốngaVTR học thuyết hoàn chỉnh.PmOf

DướiTcUe góc nhìn của Edith — mộtceax người từng học cảWQLw kinh tế học vĩ mô và vi mô ởwe4T thời hậu thế — vào thời đại này, quan điểmA8u2 của Karl Marx là triệt để và tàn khốcsDi0 nhất. Ông cũng tin rằngT1tG lao động tạo ra mọi giáWq7i trị, nhưng ông9EtV chỉ ra rằng của cải mà công nhân tạo ra nhiềuFxm2 hơn rất nhiều so với tiền lương họ nhận được. GiaiEyFO cấp tư bản dựa vào việc chiếm hữuODB7 nhà xưởng và công cụ đã tước đoạt không công giáTsgj trị thặng dư của người lao động. Vì vậy, khoảng cách giàu nghèo không phải là vấn đề phân phối, mà là sự bóc lột mangbQRG tính cấu trúc của bản thân chếW8gq độ;P2Og cảilZUu lươngfGuX ônQzcR hòa không baoNEPe giờ có thể tận gốccYs5 loại bỏ mâu thuẫn.

Tất nhiên, vi mô hay vĩ mô là các phân loại sau này các học giả mới chia ra. Lýi9N7 thuyết của Ricardo và Mill bao hàm muônnbv2 vànT05M khía cạnh,UaC4 vừa thảo luận vềZQTx định giá1pre hàng hóajRaM vừa thảo luận8QD4 về củakQjC cải, thương mạio5fS và giàuEckf nghèo của một quốc gia, có thểL7dg coi là nguồn cội chung của cảQlV5 haipmaV nhánh.8Fr3 Jevons mở ra một con đường riêng, tập trung nghiên cứu nhu cầu của con người quyếtCcqK định giá cả như thế8zft nào, tập trung vào giao dịch cá thể, chínhOEld là khởi đầu của kinh tế học vi môG5rh sau này.isEZ Còn Karl Marx, một mặt ông phẫu thuậtJ7Gi mối quan hệ giữa lao động và tư bản trongybYQ từng nhà xưởngEEpN đơnV00t lẻ, mặt khác suy luận đại thế tích tụ tư bản vàUzmJ xé rách giàu nghèo của toàn xã hội, tạo thành một hệ thống kinh tế độc lập và hoàn chỉnh.