Nàng Bennet Và Thế Giới Mới › Chương 213
Chương 213: Vài dòng suy ngẫm
Chương 213· 2.674 từMiễn phí
Chương 213: Vài dòng suy ngẫm
Ông ấy gọi điều đó là quá trình lưu thông của tư bản.
Còn nàng gọi đó là một ngày của Ada.
Trong tập bản thảo, Marx từng bàn giải về một vòng tuần hoàn then chốt: tiền tệ làm cách nào để chuyển hóa thành hàng hóa, hàng hóa làm cách nào để biến thành lượng tiền tệ nhiều hơn, và cái phần giá trị dôi dư ra ấy rốt cuộc từ đâu mà tới, rồi sau đó lại chảy về đâu.
Khi lật giở những trang viết ấy, tâm trí Edith bất giác liên tưởng tới xưởng sản xuất thực phẩm mà chính nàng đang quản lý và vận hành tại trang viên Wynne.
Nguồn nguyên liệu tươi mới từ các đồng cỏ chăn nuôi và vườn cây ăn trái được chở tới, trải qua bàn tay thoăn thoắt nhào nặn của người công nhân để hóa thành từng hộp bánh quy giòn rụm, những lọ mứt hoa quả ngọt ngào hay các loại thương phẩm tinh xảo khác, rồi sau đó theo các tuyến đường sắt tỏa đi khắp các cửa hiệu thu mua lớn nhỏ giữa lòng London.
Khoảng chênh lệch giữa giá bán ra trên thị trường và chi phí nguyên liệu đầu vào, về thực chất, chính là kết cấu vận hành như thế.
Bản thân máy móc bằng sắt đá vô tri tuyệt đối không thể tự nó tạo ra bất kỳ giá trị thặng dư nào.
Máy móc cần có bàn tay công nhân điều khiển vận hành, nguyên liệu cần có sức lao động của công nhân gia công, và thành phẩm cuối cùng cũng cần công nhân đóng gói cẩn thận. Chỉ có lao động sống của con người mới có thể khiến những khối kim loại lạnh lẽo kia chuyển động nhịp nhàng, làm cho nguyên liệu thô biến thành thương phẩm giá trị, và biến thương phẩm ấy thành những đồng lợi nhuận kếch xù.
Xưởng thực phẩm của nàng có thể sinh lời đều đặn chính là nhờ vào giá trị do sức lao động của công nhân tạo ra.
Và phương thức phân phối nguồn lợi nhuận ấy, trớ trêu thay, lại chính là mắt xích mấu chốt của toàn bộ vấn đề.
Edith vẫn nhớ như in một đoạn biện luận sâu sắc trong tập bản thảo, đại ý chỉ ra rằng: việc tiêu dùng cá nhân của người công nhân, xét từ góc độ của nhà tư bản, thực chất chẳng qua chỉ là sự sản xuất và tái sản xuất ra thứ hàng hóa đặc biệt mang tên 'sức lao động'.
Người công nhân ăn miếng bánh mì, chợp mắt ngủ một giấc, nhọc nhằn nuôi nấng đàn con thơ khôn lớn... tất cả những điều đó, trên những trang sổ cái lạnh lùng của giới tư bản, cũng hoàn toàn cùng một loại chi phí hệt như việc xúc than vào lò đốt hay tra dầu bôi trơn định kỳ cho các cỗ máy móc trong xưởng.
Những nhu cầu tiêu dùng cá nhân tối thiểu của họ, trên một cuốn sổ sách vô hình nào đó, đã bị tính toán rành mạch thành chi phí để tái sản xuất ra sức lao động cho ngày hôm sau.
Điều đó có nghĩa là, để toàn bộ guồng quay xã hội này tiếp tục vận hành trơn tru, người công nhân buộc lòng phải mua được vừa đủ những nhu yếu phẩm để duy trì mạng sống lay lắt của mình.
Quyền tiêu dùng của người công nhân thoạt nhìn qua tưởng chừng như vô cùng tự do — họ tự do mua bánh mì, mua vài hòn than sưởi, tự do thuê một góc phòng trọ, dường như muốn mua sắm bất cứ thứ gì tùy thích.
Thế nhưng, một khi đồng tiền công còm cõi mà họ nhận được chỉ vừa khít để chi trả cho vài ba thứ nhu yếu phẩm cấp bách nhất nhằm chống chọi với cái đói và cái rét, thì cái gọi là 'sự tự do' ấy căn bản chẳng còn chút ý nghĩa thực tế nào nữa.
Hơn thế nữa, mức tiền công cao hay thấp xưa nay đâu có do chính bản thân họ định đoạt, mà hoàn toàn phụ thuộc vào việc nhà máy có thể tiêu thụ được bao nhiêu chuyến hàng, và giới chủ xưởng có thể bóp nghẹt, tuyển mộ được nguồn nhân công rẻ mạt đến mức độ nào.
Người công nhân nhảy từ nhà máy này sang xưởng dệt khác, đồng lương lúc tăng lúc giảm đôi chút, giờ làm việc lúc co lúc dãn vài tiếng, nhưng mức sống thực tế của họ muôn đời vẫn cứ dính chặt sát mặt đất bùn lầy.
Bất kể họ có thắt lưng buộc bụng chắt bóp đến mức nào, bất kể họ có bán mạng tăng ca làm việc thêm bao nhiêu giờ nhọc nhằn, thì đến cuối tháng, vài đồng shilling ít ỏi còn sót lại trong túi áo vẫn chẳng có lấy nửa phần đổi thay.
Họ không phải là những kẻ lười biếng, họ chưa từng ngừng nỗ lực, mà chẳng qua họ đang bị ép phải đứng trên một mực nước sinh tồn nghiệt ngã mà tự thân họ hoàn toàn không có cách nào kiểm soát nổi.
Edith cay đắng nhận ra rằng, đây có lẽ chính là sự 'vật hóa' tàn bạo nhất của tư bản đối với con người.
Con người không còn được nhìn nhận như một sinh linh sống động bằng xương bằng thịt, có những khao khát cháy bỏng và nỗi sợ hãi đời thường, mà đã bị biến thành một chiếc bình chứa cơ học chuyên dùng để sản xuất và tái sản xuất ra thứ hàng hóa mang tên sức lao động.
Hệ thống lý luận ấy sắc bén và tàn nhẫn đến rợn người.
Dĩ nhiên, nàng tuyệt đối sẽ không bao giờ dại dột đem những luận điểm trần trụi này viết huỵch toẹt vào trong trang sách để tự biến mình thành một phần tử cấp tiến nguy hiểm trong tầm ngắm theo dõi của chính quyền.
Nàng chỉ đơn thuần khắc họa một cảnh ngộ hiện thực, nàng chỉ kể một câu chuyện nhân gian; thế nhưng nếu như câu chuyện ấy có thể khiến cho người đời đọc hiểu và thức tỉnh, thì điều đó còn quý giá hơn biết nhường nào.
Ở kiếp trước, Edith từng được học tập một cách có hệ thống về chủ nghĩa Marx trên ghế giảng đường.
Năm ấy nàng mười chín tuổi, đang là cô sinh viên năm thứ hai đại học, ngồi ở những dãy bàn cuối cùng trong giảng đường bậc thang rộng lớn, vừa cặm cụi ghi chép bài vở vừa ngáp ngắn ngáp dài vì buồn ngủ.
Thầy giáo trên bục giảng say sưa thuyết trình về học thuyết giá trị lao động, học thuyết giá trị thặng dư, chủ nghĩa duy vật lịch sử cùng đấu tranh giai cấp... Nàng khi ấy chỉ biết dùng bút dạ màu đánh dấu loang lổ vào sách giáo trình, học vẹt để ứng phó với kỳ thi, rồi sau đó nhanh chóng quên sạch quá nửa.
Thuở ấy, nàng luôn đinh ninh rằng những khái niệm vĩ mô kia dường như quá đỗi xa vời với cuộc sống thường nhật của mình.
Thế rồi nàng bất ngờ xuyên không, hóa thân thành Edith Bennet — cô con gái út trong gia đình thân sĩ nông thôn Longbourn.
Ở kiếp sống này, năm mười hai tuổi nàng đã kiếm được món tiền nhuận bút đầu tiên trong đời nhờ viết tiểu thuyết — hai mươi lăm bảng Anh, một con số tương đương với tiền lương ròng rã suốt hơn nửa năm trời của một người nữ công nhân bình thường.
Năm mười lăm tuổi, nàng mua những cổ phiếu đầu tiên; năm mười bảy tuổi, nàng tự tay gây dựng nên xưởng sản xuất thực phẩm của riêng mình; và đến năm hai mươi tuổi, nàng đã đường hoàng trở thành lãnh chủ của trang viên Wynne trù phú.
Từ một cô tiểu thư nông thôn bị chiếc bóng u ám của luật thừa kế hạn chế bủa vây, nàng đã lột xác ngoạn mục thành một nhà tư bản nắm giữ trong tay nhà xưởng, đất đai điền trang, cổ phiếu sinh lời cùng nguồn thu nhập bản quyền dồi dào.
Nàng tự biết rõ mình không phải là kiểu chủ xưởng máu lạnh, tàn độc.
Những công nhân làm việc trong xưởng của nàng luôn được hưởng mức lương cao hơn hẳn mức bình quân của ngành, thời gian làm việc mỗi ngày ngắn hơn, mùa đông buốt giá luôn có sẵn nước nóng ấm áp, mùa hè oi ả luôn có nguồn nước sạch tinh khiết.
Nàng thậm chí còn trích lập một quỹ từ thiện phúc lợi để hỗ trợ con em công nhân được cắp sách tới trường và được chăm sóc y tế chu đáo khi ốm đau bệnh tật.
Thế nhưng, tất cả những hành vi thiện ý đầy lòng trắc ẩn ấy, suy cho cùng, vẫn chỉ đang diễn ra một cách êm thấm bên trong chiếc khung gia tăng giá trị của tư bản mà thôi.
Nàng hoàn toàn chưa từng phá vỡ hay thay đổi cái khung kết cấu ấy, nàng chẳng qua chỉ làm cho những con người đang bị giam cầm bên trong khung sắt ấy được sống một cách dễ thở, ấm áp hơn đôi chút.
Marx nếu nhìn vào cảnh này chắc hẳn sẽ thẳng thắn chỉ ra rằng: Đây chính là chủ nghĩa cải lương của giai cấp tư sản, là việc dùng lớp vỏ bọc ấm áp giả tạo để che đậy bản chất bóc lột của hệ thống.
Nếu Marx có cơ duyên đọc được câu chuyện của Ada, ông rất có thể cũng sẽ lắc đầu phê bình rằng: Đoạn kết của Ada không hề biến nàng thành một nhà cách mạng quật khởi, nàng rốt cuộc cũng chỉ trở thành một người thầy đứng lớp dạy chữ xóa mù, như thế là chưa đủ triệt để, chưa đủ sức lay chuyển cục diện.
Thế nhưng, Edith tuyệt nhiên không có ý định chỉnh sửa lại hồi kết của cuốn tiểu thuyết này.
Những lời phê phán giả định ấy về bản chất hoàn toàn chính xác.
Edith thi thoảng vào những đêm thanh vắng nằm vắt tay lên trán trên giường ngủ vẫn thường trăn trở suy nghĩ về vấn đề này.
Nàng vốn dĩ không phải là một nhà cách mạng bôn ba đầu sóng ngọn gió.
Những lý luận uyên bác về đấu tranh giai cấp và cách mạng vô sản mà nàng từng tiếp thu ở kiếp trước, khi đặt vào bối cảnh xã hội của thời đại này, nghe chẳng khác nào những lời sấm truyền xa xôi, hoang đường và lạc lõng.
Nàng tuyệt đối không thể đùng đùng đứng dậy, chạy ra trước mặt hàng trăm nữ công nhân dệt may nghèo khổ mà gào thét rằng: 'Các chị em hãy đứng lên lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản!' — họ chắc chắn sẽ tròn mắt nhìn nàng và đinh ninh rằng đầu óc nàng đã hoàn toàn phát điên.
Tất cả những gì nàng có thể làm được trong khả năng của mình, là mượn câu chuyện đời của Ada để nói cho họ hiểu rằng: Các bạn không hề đơn độc trên cõi đời này, nghịch cảnh bế tắc mà các bạn đang gánh chịu tuyệt đối không phải là sự thất bại hay lỗi lầm của riêng cá nhân các bạn; những thứ xiềng xích mà các bạn bấy lâu nay vẫn mặc định coi là đạo lý trời đất đương nhiên, thực chất đều do một bàn tay vô hình của hệ thống cố tình tạo tác nên.
Còn về việc bước tiếp theo phải làm gì để phá vỡ xiềng xích ấy, Edith không có ý định và cũng không đủ tư cách để thay họ đưa ra đáp án cuối cùng.
Marx là bậc vĩ nhân mổ xẻ rành mạch cách thức toàn bộ hệ thống khổng lồ kia vận hành ra sao.
Còn Edith trong trang tiểu thuyết của mình, chỉ khiêm nhường ghi chép lại việc một con người bình thường làm thế nào để hít thở và tồn tại bên trong hệ thống nghẹt thở ấy.
Nàng viết về Ada không phải nhằm ban phát một lời giải cứu cánh toàn năng, mà chỉ để phơi bày trọn vẹn một cảnh ngộ sinh tồn trần trụi.
Edith hiểu rõ rằng chủ nghĩa Marx chưa bao giờ là một mớ giáo điều xơ cứng, bất biến; nó là cả một dòng chảy truyền thống tư tưởng không ngừng được tranh biện, thử thách và bổ khuyết qua thăng trầm lịch sử.
Nàng cũng biết trong tiến trình lịch sử về sau, đã có biết bao nhiêu kẻ mượn danh nghĩa của Marx để làm ra vô số chuyện long trời lở đất, mà có những việc chính bản thân nàng cũng chẳng thể nào đồng tình trọn vẹn.
Nàng lại càng hiểu rõ bản thân Marx là một con người vô cùng phức tạp: khi chắp bút viết nên bộ "Tư Bản Luận" vĩ đại, ông đã phải trải qua chuỗi ngày nghèo túng bần hàn đến cùng cực, nhiều phen ngay cả tiền mua một ổ bánh mì lót dạ qua bữa cũng phải trông cậy vào sự tiếp tế chí tình của Engels.
Mối quan hệ giữa con người ông với thế giới thực tại này, cũng như mối quan hệ giữa ông với chính hệ thống kinh tế đồ sộ mà mình dày công phân tích mổ xẻ, tự thân nó đã là một sự mâu thuẫn sâu sắc đến nhức nhối.
Sau một hồi trầm ngâm suy ngẫm, Edith kéo ngăn kéo bàn làm việc, lấy ra hai tấm thiệp mời danh giá: một phong thư mời tham dự sa lông văn học của phu nhân Tử tước, và một phong thư mời dự đại dạ tiệc thường niên của Quỹ Văn học Hoàng gia.
Họ không chỉ một đôi lần tha thiết gửi thư mời nàng tới dự, và nàng cũng đâu phải chỉ một đôi lần khéo léo tìm cớ chối từ.
Nàng biết rất rõ rằng nếu mình cứ tiếp tục vắng mặt triền miên như thế này, sớm muộn gì trong giới cũng sẽ râm ran những lời đàm tiếu rằng nàng là kẻ ngạo mạn, kiêu kỳ, rằng nàng coi khinh giới văn nghệ sĩ, hay tự phụ ỷ mình viết được dăm ba cuốn sách bán chạy mà chẳng thèm để ai vào trong mắt.
Tận đáy lòng, nàng hoàn toàn hiểu rõ những dịp hội hè ấy mang lại những giá trị thực dụng riêng của nó.
Đó là nơi tuyệt vời để làm quen với các ông trùm xuất bản, kết giao thân tình với các nhà phê bình uy tín, và nắm bắt nhanh nhạy xem ai đang rục rịch chuẩn bị ra mắt những tờ tạp chí văn học mới.
Mạng lưới quan hệ chằng chịt đầy quyền lực ấy, vào những thời điểm nàng cần quảng bá tác phẩm mới hay đàm phán những điều khoản nhuận bút béo bở hơn, chắc chắn đều sẽ phát huy tác dụng vô cùng đắc lực.
Trong công việc kinh doanh, Edith xưa nay chưa từng là một kẻ thanh cao thoát tục hão huyền.
Nàng thấu hiểu sâu sắc giá trị vô giá của thông tin và những mối quan hệ nhân mạch. Nàng chỉ đơn giản là chưa sẵn sàng cho việc phơi bày thân phận thực sự của mình trước ánh mắt soi mói của công chúng mà thôi.
Bình luận0
Chia sẻ cảm nhận của bạn về bộ truyện này
Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận.