Ánh Trăng Soi Sáng Thời Đại › Chương 66
Chương 66: Hậu Sinh Khả Úy
Chương 66· 3.194 từMiễn phí
Chương 66: Hậu Sinh Khả Úy
Trương Bỉnh Văn xếp lại tập bản thảo ngay ngắn theo thứ tự số trang, đưa tay nâng chiếc ca tráng men lên thì phát hiện nước trà bên trong đã nguội ngắt từ lâu. Thầy không đi châm thêm nước nóng mà cứ thế nhấp một ngụm trà nguội, đoạn mới đặt chiếc ca xuống bàn.
Lúc Ngụy Quỳnh đến cơ quan làm việc, Trương Bỉnh Văn vẫn đang mải miết đọc lại bài viết "Nghe Băng" này.
"Anh Trương, hôm nay đến sớm thế?" Ngụy Quỳnh bước vào cửa, trên tay xách một chiếc túi vải căng phồng, chắc là bữa sáng mua mang về từ nhà ăn. Cô nhìn thấy tập bản thảo trên bàn Trương Bỉnh Văn, liền hỏi: "Có bài mới à?"
"Cô xem bài này đi." Trương Bỉnh Văn đẩy tập bản thảo qua, giọng điệu mang theo sự hưng phấn đặc trưng của một người làm biên tập khi bắt gặp được một áng văn kiệt xuất, "Của Diệp Vũ đấy, tối qua vừa hẹn bài mà hơn bảy giờ sáng nay cậu ấy đã mang tới rồi."
Ngụy Quỳnh đặt chiếc túi vải xuống, kéo ghế ngồi bên cạnh rồi đón lấy tập bản thảo. Cô vừa đọc vừa dùng khớp ngón tay khẽ gõ nhịp xuống mặt bàn, nhịp điệu thong dong, không nhanh không chậm, tựa như trong tâm trí có một chiếc máy gõ nhịp vô hình đang chuyển động theo từng tiết tấu của con chữ.
Chừng mười mấy phút trôi qua, cô đặt tập bản thảo trở lại mặt bàn: "Viết trong một đêm thật sao?"
Trương Bỉnh Văn gật đầu khẳng định.
Ngụy Quỳnh im lặng vài giây, rồi thốt lên một câu: "Đúng là hậu sinh khả úy!"
Lời vừa dứt thì cánh cửa được đẩy mở, Vương Kế Tiên bước vào, trên tay bưng một tách trà nghi ngút khói nóng. Thấy hai người đang xúm quanh tập bản thảo, ông liền lên tiếng: "Sáng sớm ra đã mở hội nghị bàn tròn rồi à? Bản thảo của ai mà quý giá thế?"
Ngụy Quỳnh đưa xấp bản thảo sang: "Anh xem đi. Của Diệp Vũ đấy, chính là cậu Diệp Vũ viết bài 'Người Chăn Ngựa' ấy. Tối qua vừa đặt bài tưởng niệm Thủ tướng, sáng sớm nay đã giao nộp rồi."
Vương Kế Tiên đặt tách trà xuống, nhận lấy tập bản thảo, kéo một chiếc ghế khác ngồi xuống bắt đầu đọc. Ông đọc rất chậm rãi, đến những chỗ mấu chốt đều dừng lại, lấy ngón tay vạch một đường vô hình bên dưới câu chữ rồi mới đọc tiếp.
Sau khi cẩn thận đọc xong toàn văn, trong lòng Vương Kế Tiên bồi hồi xúc động mãi không thể lắng xuống. Ông nhấp một ngụm trà để trấn tĩnh lại tâm trạng rồi mới cất lời:
"Nói một câu thực lòng, những bài viết tưởng niệm Chu Tổng lý trong những năm qua có thể nói là nhiều như nấm sau mưa. Trong số đó dẫu không thiếu những tác phẩm chan chứa chân tình, nhưng cũng đã dần hình thành nên một khuôn mẫu viết bài tương đối an toàn theo kết cấu ba đoạn 'hồi tưởng, tri ân, biểu thị quyết tâm'. Lối viết ấy tuy chuẩn mực, trang trọng, nhưng đọc lên cứ cảm thấy ngăn cách một tầng rào cản.
Thế nhưng bài 'Nghe Băng' này lại đi một con đường hoàn toàn khác biệt!
Cái tựa đề 'Nghe Băng' này thoạt nhìn có vẻ hơi kỳ lạ, độc đáo. Băng giá thì có gì mà lắng nghe cơ chứ? Nhưng đọc hết toàn bài mới vỡ lẽ, thứ mà cậu ấy muốn lắng nghe chính là 'những lời giãi bày tích tụ suốt cả mùa đông' nằm sâu dưới tầng băng, là những bọt khí 'từng hạt từng hạt gắng gượng trồi lên', là những 'tiếng nứt vỡ cực kỳ khẽ khàng, vụn vặt'.
Những âm thanh ấy có sức xuyên thấu mạnh mẽ hơn bất kỳ lời lẽ đao to búa lớn nào, bởi vì chúng chính là tiếng động của bản thân sự vật đang chuyển mình biến đổi, đang rạn vỡ và đang bừng tỉnh."
"Anh Vương nói trúng tim đen rồi!" Trương Bỉnh Văn gật đầu liên hồi, bày tỏ sự đồng tình sâu sắc: "Sáng tác tản văn của chúng ta kể từ thập niên năm mươi, sáu mươi đến nay đã hình thành nên một hệ quy chuẩn thẩm mỹ tương đối hoàn chỉnh, đòi hỏi phải từ cảnh sinh tình, từ tình đạt lý, cuối cùng quy tụ về một kết luận hào hùng, hướng thượng. Quy chuẩn ấy vốn dĩ có giá trị riêng của nó, đặc biệt là trong những năm tháng cần tập hợp lòng người.
Thế nhưng khi cứ mãi rập khuôn theo lối mòn ấy, khó tránh khỏi nảy sinh một số tệ nạn. Chẳng hạn như 'lý' thường lấn át 'tình', 'kết luận' thường tranh giành chỗ đứng trước cả 'rung cảm'. Độc giả còn chưa kịp rung động bởi vẻ đẹp tự thân của ngôn từ thì đã bị đẩy lên vị trí 'cần phải làm thế này, cần phải làm thế kia'. Những bài viết như thế đọc thì an toàn thật đấy, nhưng lại khó lòng lưu lại dấu ấn sâu đậm trong tâm khảm."
Ngụy Quỳnh cũng hào hứng tham gia thảo luận: "Điểm tôi thích nhất ở bài tản văn này chính là phẩm chất 'không giải thích', đây là điều mà rất nhiều tác giả trẻ tuổi không thể làm được. Không ít người viết luôn lo sợ độc giả không hiểu hết ý mình, cho nên cứ sau một hình ảnh ẩn dụ là phải kèm theo một câu giải thích, sau một chi tiết cụ thể là phải bồi thêm một đoạn nghị luận, chỉ sợ bản thân nói chưa đủ rõ ràng.
Diệp Vũ thì hoàn toàn không sợ điều đó. Cậu ấy viết về Kinh Trập, viết về băng tuyết, viết về những bọt khí, viết về nụ cười nhạt của người thầy giáo, nhưng tuyệt nhiên không giải thích nửa lời. Dường như cậu ấy đặt trọn niềm tin vào độc giả, tin tưởng rằng người đọc sẽ tự khắc hiểu được những điều ấy mang ý nghĩa gì."
"Cô nói rất đúng, cậu ấy thực sự rất tin tưởng người đọc." Trương Bỉnh Văn gật đầu tán thưởng, "Cái 'tĩnh' trong bài viết của cậu ấy, đặt trong ngữ cảnh văn học đương thời của chúng ta, thực chất có phần đi ngược lại dòng chảy thông thường. Ngôn ngữ văn học bấy lâu nay đã bị rèn luyện thành thói quen 'hào sảng', thói quen 'tuyên bố lập trường', thói quen đẩy cảm xúc lên tới đỉnh điểm cực độ.
Bất kể là thơ ca hay tản văn, độc giả luôn trông chờ vào sự 'bùng nổ', sự 'cuồng nhiệt', sự 'gào thét vang dội'. Vậy mà nét 'tĩnh' trong bài viết này lại có thể khiến người đọc lắng lòng xuống để suy ngẫm."
"Diệp Vũ đâu phải là không biết viết những thứ hào sảng, nhiệt huyết đâu," Ngụy Quỳnh lại tiếp lời, "Hồi tháng hai tôi từng đọc bài văn thi đại học của Diệp Vũ trên Nhân Dân Nhật Báo, trong đó câu viết 'Mỗi một thế hệ đều có một cuộc trường chinh của riêng mình' đã khiến tôi cảm thấy chàng thanh niên này tuyệt đối không đơn giản chút nào rồi.
Hôm nay đọc được bài 'Nghe Băng' này, cảm giác ấy lại càng thêm mãnh liệt. Nếu như bài văn thi đại học thể hiện 'khí phách' của cậu ấy — thứ bản lĩnh dám đem số phận cá nhân đặt song hành cùng tương lai vận mệnh của đất nước — thì bài tản văn này lại phô diễn 'chất ngọc' bên trong con người cậu, một sự nhẫn nại có thể lắng sâu vào từng động tác tinh vi, lắng nghe từng âm thanh yếu ớt dưới đáy băng dày. Một ngòi bút vừa có khí phách lại vừa có chất ngọc sâu lắng như thế, ở bất kỳ thời đại nào cũng đều là của hiếm."
Trương Bỉnh Văn tiếp tục: "Còn một điểm nữa mà tôi rất tâm đắc, đó là Diệp Vũ đã đặt câu nói 'phục vụ nhân dân đến hơi thở cuối cùng' của Tổng lý đối chiếu song hành với câu 'cúc cung tận tụy, đến chết mới thôi' của Gia Cát Lượng. Sự liên tưởng này tuy không hoàn toàn mới mẻ, nhưng cậu ấy không dừng lại ở phép so sánh cơ học giản đơn, mà còn viết sâu hơn về sức nặng của tâm thế 'biết rõ việc không thể làm nhưng vẫn dấn thân làm'. Xem ra Diệp Vũ có sự thấu hiểu về các nhân vật lịch sử vượt xa độ tuổi của mình đấy!"
Vương Kế Tiên lại nhấp thêm một ngụm trà, chỉ vào mấy đoạn văn trên trang bản thảo: "Nào nào, hai người nhìn kỹ xem, bài viết này bên trong lại lồng ghép rất nhiều tầng bậc thời gian đấy nhé! Năm 1898, một nghìn bảy trăm năm trước thời Gia Cát Lượng, mùa đông năm 1976 đau thương, và tháng ba của hiện tại. Những mốc thời gian này không hề sắp xếp theo một đường thẳng tuyến tính, mà xếp chồng lên nhau, thẩm thấu vào nhau hệt như những bọt khí dưới tầng băng. Một người trẻ tuổi mới chừng hai mươi tuổi mà có thể xử lý nhiều tầng thời gian như thế trong một bài tản văn chưa đầy hai nghìn chữ, lại còn xử lý vô cùng mạch lạc không chút rối rắm, chỉ riêng điều đó thôi đã chứng tỏ tố chất văn học của cậu ấy thâm hậu đến dường nào."
"Nhưng dẫu sao cậu ấy vẫn là một người trẻ, bài viết vẫn còn đôi chỗ hơi non nớt." Vương Kế Tiên cân nhắc từ ngữ, "Ví dụ như phán đoán về sấm xuân và bọt khí ở đoạn kết, vô cùng xuất sắc, nhưng kết luận này đưa ra có phần hơi đột ngột. Theo tôi thấy, nếu ở các đoạn văn phía trước có thêm chút đệm lót về cảm nhận 'đồng nhất' này thì sức nặng của đoạn kết sẽ càng thêm trọn vẹn."
Ngụy Quỳnh lắc đầu phản bác: "Anh Vương, điểm này tôi không đồng ý với anh đâu. Tôi thấy đoạn kết chính là phần tuyệt vời nhất của bài viết này. Nó bắt buộc phải 'đến thật nhanh' như thế, bởi vì đó không phải là kết quả của một quá trình lập luận logic, mà là một sự đốn ngộ trực giác diễn ra trong khoảnh khắc tức thì. Nếu anh bắt tác giả phải giăng mùng đệm lót liên tục ở phía trước, trái lại sẽ làm mất đi vẻ tự nhiên, biến thành gượng gạo làm bộ làm tịch."
Vương Kế Tiên cũng không cố chấp bảo lưu ý kiến, chỉ gật đầu: "Cô nói cũng có lý. Vậy thì cứ giữ nguyên hiện trạng, không cần chỉnh sửa gì nữa."
Trương Bỉnh Văn lắng nghe hai người họ tranh luận sôi nổi, bỗng nhiên cất tiếng hỏi: "Hai người bảo xem, bài viết này của Diệp Vũ sau khi đăng trên số báo phục san của trường chúng ta, liệu có khả năng được các cơ quan báo chí bên ngoài trích đăng lại không?"
"Ý anh là tờ 'Văn Nghệ Nhân Dân' hay 'Quang Minh Nhật Báo' sao? Cái đó còn phải xem bản lĩnh của họ có dám đăng hay không đã." Ngụy Quỳnh ngẫm nghĩ một lát, "Anh Trương này, anh viết một bài bình luận đi, cho đăng kèm luôn trên số báo trường này, xem như là bài định hướng dẫn đọc cho bạn đọc."
Trương Bỉnh Văn không hề từ chối, trong đầu thầy đã hình thành sẵn ý tưởng: "Được, tôi viết."
Ngụy Quỳnh bước lại bên khung cửa sổ, đẩy cửa ra để đón chút không khí trong lành.
Cơn gió sớm tháng ba lùa vào phòng, mang theo mùi thơm đặc trưng của đất ẩm và cỏ khô vừa được cày xới, lại phảng phất một làn hơi ẩm mằn mặn dìu dịu, có lẽ là do lớp băng ngoài hồ Vị Danh kia lại vừa tan thêm một phần.
Ngụy Quỳnh quay người lại: "Vậy quyết định như thế nhé. 'Nghe Băng' sẽ được xếp ở vị trí trang trọng đầu trang kỷ niệm, bài bình luận của đồng chí Trương Bỉnh Văn sẽ theo sát ngay phía sau. Trước chiều ngày 3 phải dàn trang xong xuôi, sáng ngày 4 tiến hành soát lỗi morat, chiều đưa sang xưởng in."
……
Sau khi nộp bản thảo xong xuôi, Diệp Vũ rảo bước thật nhanh về phía Tòa nhà Giảng đường số 1.
Phòng học rộng hơn nhiều so với dự liệu của anh, đó là một giảng đường bậc thang có sức chứa lên tới một trăm năm sáu mươi người. Diệp Vũ đứng ở cửa quét mắt nhìn một vòng, trong tầm mắt, gần như mọi chỗ ngồi đều đã kín người, người thì lật sách, người thì trò chuyện khe khẽ, người thì đã mở sẵn tập vở để xem trước bài học.
Ở hàng ghế thứ ba chính giữa, Thẩm Từ đang giơ tay vẫy anh rối rít. Diệp Vũ nhìn thấy bên cạnh cậu ấy còn trống một chỗ, liền tháo chiếc túi vải bạt trên vai xuống rảo bước đi tới. Lối đi giữa hai hàng ghế không quá rộng rãi, anh vừa đi vừa liên tục nói "xin lỗi cho tôi qua nhờ", chen chúc bước qua rồi ngồi xuống cạnh Thẩm Từ.
"Chỉ đợi mỗi mình cậu thôi đấy." Thẩm Từ thu dọn mấy cuốn sách trên bàn về phía mình, hạ thấp giọng nói: "Môn này sao đông người thế nhỉ?"
"Hán ngữ cổ đại là môn học trụ cột của Khoa Trung văn, lại là học ghép chung toàn khoa, đông người là đương nhiên rồi." Diệp Vũ khẽ giải thích, "Hơn nữa, chắc chắn còn có sinh viên các khoa khác sang nghe dự thính nữa đấy."
Thẩm Từ gật đầu hiểu ra.
Rất nhanh sau đó, tiếng chuông vào lớp vang lên giòn giã. Những tiếng xì xào bàn tán trong giảng đường lập tức lắng xuống, tiếng sột soạt lật sách cũng dần dần ngưng bặt.
Một người đàn ông trung niên ngoài bốn mươi tuổi từ cửa trước bước vào lớp học. Vóc dáng thầy không quá cao lớn nhưng bước đi vô cùng đĩnh đạc vững chãi, trên tay chỉ cầm duy nhất một cuốn giáo trình "Hán Ngữ Cổ Đại" đã sờn cũ mép gáy.
"Chào các em, tôi là Quách Duy Lượng. Môn Hán ngữ cổ đại học kỳ này sẽ do tôi phụ trách giảng dạy.
Trước khi chính thức bắt đầu bài giảng, tôi muốn dành trọn một tiết học đầu tiên này để nói rõ cho các em hiểu về bản chất của môn học 'Hán ngữ cổ đại' này. Rất nhiều sinh viên lầm tưởng rằng Hán ngữ cổ đại chẳng qua chỉ là giảng giải dăm ba bài văn cổ, dịch nghĩa từng từ từng câu, cách nhìn nhận đó thực sự quá đỗi hạn hẹp. Trước hết chúng ta phải làm rõ một điều: môn học này là môn học công cụ, không phải là lịch sử Hán ngữ, cũng chẳng phải là môn thưởng thức văn học.
Mục tiêu duy nhất của môn học này chính là rèn luyện cho các em năng lực độc lập đọc hiểu các thư tịch cổ. Đưa cho các em một áng cổ văn mà các em chưa từng nhìn thấy bao giờ, các em phải có khả năng dựa vào các sách công cụ tra cứu để tự mình đọc hiểu cho kỳ được. Đó mới chính là điều mà môn học này cần truyền đạt cho các em."
……
Chẳng mấy chốc, trên cuốn sổ tay của Diệp Vũ đã ghi chép kín mít hai trang giấy, nét chữ tuy có phần ngoáy hơn thường ngày nhưng khung sườn kiến thức lại được hệ thống vô cùng rành mạch, sáng rõ.
Ban đầu anh cứ ngỡ rằng dựa vào lượng đọc tích lũy từ kiếp trước của mình thì đối phó với môn học này chắc hẳn không quá tốn sức, thế nhưng giờ phút này anh mới sực nhận ra những hiểu biết của mình về Hán ngữ cổ đại quả thực chưa hề có tính hệ thống.
Kiếp trước anh đọc sách phần lớn dựa vào sở thích cá nhân, chắp vá chỗ này một tí chỗ kia một tẹo, hứng lên thì lật vài trang "Sử Ký", đọc một đoạn "Cổ Văn Quan Chỉ", căn bản chưa từng nghiên cứu quy luật biến thiên của từ ngữ, cú pháp, sự hiểu biết về ý nghĩa cổ - kim của rất nhiều chữ Hán về cơ bản vẫn chỉ dừng lại ở trình độ thời học cấp ba.
Anh thầm tự nhắc nhở bản thân, môn học này nhất định phải đối đãi một cách nghiêm túc, cẩn trọng. Kiếp trước anh là dân khối tự nhiên, dẫu có thiên phú về đọc viết nhưng chưa từng thực sự bù đắp một cách bài bản những lỗ hổng của ngành ngôn ngữ và văn học Hán. Nay ông trời đã ban cho anh khả năng ghi nhớ phi thường tựa như "gian lận", nếu như uổng phí nó thì quả thực là có tội lớn với trời đất.
……
Tiết học Hán ngữ cổ đại kết thúc vào khoảng mười giờ sáng.
Diệp Vũ gấp cuốn sổ tay lại, Thẩm Từ ngồi bên cạnh vẫn đang cắm cúi ghi nốt mấy dòng cuối cùng vào sổ.
Diệp Vũ thu dọn sách vở và bút mực bỏ vào túi vải bạt: "Đi thôi, lên thư viện nào. Sang giờ này biết đâu chừng lại giành được chỗ ngồi đấy."
Hai người bước ra khỏi phòng học, khi gần đến cổng thư viện, từ đằng xa Diệp Vũ đã nhìn thấy một bóng người đang ngồi dưới gốc cây dương bên cạnh bậc thềm tam cấp. Người đó tựa lưng vào thân cây dương, hai tay ôm một cuốn sách, nhưng ánh mắt lại không hề đặt trên trang sách mà đang thẫn thờ nhìn xuống nền đất trước mặt.
Bước chân của Diệp Vũ thoáng khựng lại một nhịp.
Là Tô Dã.
Thẩm Từ ngoái đầu nhìn Diệp Vũ một cái, thấy anh không bước tiếp liền lộ ra vẻ mặt dò hỏi.
Diệp Vũ khẽ nghiêng đầu về phía bậc thềm bên cạnh: "Cậu cứ vào trước đi, lát nữa tớ vào sau."
Thẩm Từ thuận theo ánh mắt của anh nhìn sang, khẽ gật đầu một cái rồi xoay người bước vào thư viện.
Bình luận0
Chia sẻ cảm nhận của bạn về bộ truyện này
Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận.