Sống Lại Ngàn Năm: Nữ Thần Phẫu Thuật › Chương 72
Chương 72: Rắn cắn
Chương 72· 2.249 từMiễn phí
Chương 72: Rắn cắn
Kết quả xét nghiệm của anh Lưu được trả về rất nhanh chóng.
Men tụy amylase máu có xu hướng tăng cao, trong khi lipase máu vẫn nằm trong ngưỡng bình thường.
Amylase và lipase huyết thanh đều là các enzyme tiêu hóa do tuyến tụy tiết ra để phân giải tinh bột và chất béo trong thức ăn. Ở điều kiện sinh lý bình thường, nồng độ của chúng trong máu tương đối thấp.
Khi tuyến tụy bị viêm và các tế bào nang tụy bị tổn thương phá hủy, các enzyme này sẽ tràn ồ ạt vào tuần hoàn máu.
Do đó, sự gia tăng nồng độ amylase và lipase trong máu thường là dấu hiệu cảnh báo chỉ điểm cho viêm tụy cấp.
Tuy nhiên, giữa hai chỉ số này lại có sự chênh lệch về thời gian đáp ứng. Amylase máu tăng lên rất sớm, chỉ khoảng 2 đến 12 giờ sau khi khởi phát viêm tụy cấp là bắt đầu giải phóng vào máu, nhưng độ đặc hiệu của nó lại không cao; các bệnh lý khác như viêm tuyến mang tai, suy thận cấp cũng có thể cho kết quả dương tính giả.
Ngược lại, lipase máu bắt đầu tăng muộn hơn một chút nhưng lại có độ đặc hiệu vượt trội, phản ánh trực tiếp và chuẩn xác các tổn thương tại mô tụy.
Bệnh nhân này vừa mới phát bệnh đã lập tức tới viện, nên kết quả xét nghiệm máu ở giai đoạn cực kỳ sớm của viêm tụy cấp có giá trị tham khảo tương đối hạn chế, rất có thể amylase và lipase còn chưa kịp giải phóng ồ ạt vào dòng máu.
Bởi vậy, dù kết quả có âm tính đi chăng nữa cũng tuyệt đối không được chủ quan lơ là. Lúc này, điều quan trọng nhất là phải đối chiếu triệu chứng thực thể và hình ảnh học.
Khương Lai lật mở kết quả chụp CT cản quang của anh Lưu.
Hình ảnh hiển thị: Tuyến tụy sưng to lan tỏa, bờ tụy nham nhở mờ nhạt, xung quanh tụy có nhiều dịch thâm nhiễm ứ đọng; túi mật có nhiều sỏi nhỏ, ống mật chủ giãn nhẹ; có một lượng dịch tự do trong khoang phúc mạc.
Đến đây thì chẩn đoán đã hoàn toàn sáng tỏ: Viêm tụy cấp, sỏi túi mật và tăng lipid máu.
Về nguyên tắc điều trị viêm tụy cấp thực ra rất tinh gọn, xoay quanh ba điểm mấu chốt: điều trị căn nguyên, duy trì dấu hiệu sinh tồn và... nhịn ăn.
Điểm thứ nhất là điều trị căn nguyên. Viêm tụy cấp phổ biến nhất xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân: sỏi mật và rượu bia.
Trong đó, nhóm nguyên nhân đường mật bao gồm: sỏi mật, nhiễm trùng đường mật, giun chui ống mật. Còn nhóm do rượu là tình trạng viêm tụy mạn tính âm thầm do uống nhiều rượu trong thời gian dài.
Ngoài ra còn có các nguyên nhân khác như tăng lipid máu, do tác dụng phụ của thuốc...
Nói là căn nguyên, thực chất là bởi những yếu tố này đã khiến chức năng tụy bị suy yếu từ trước. Khi gặp bữa ăn quá no, nhiều dầu mỡ và uống lượng lớn rượu, tuyến tụy lập tức rơi vào tình trạng quá tải, dẫn đến tự tiêu hủy, viêm nhiễm và "đình công", từ đó gây nên viêm tụy cấp.
Còn "nhịn ăn", trong thuật ngữ y khoa chuyên nghiệp gọi là nhịn ăn và đặt sonde dạ dày hút giảm áp đường tiêu hóa.
Hễ con người nạp thức ăn vào miệng, cơ thể sẽ kích thích tuyến tụy tiết ra một lượng khổng lồ enzyme tiêu hóa. Hiện tại tuyến tụy đang bị sưng viêm tấy đỏ, nếu cứ cố nhồi nhét đồ ăn bắt nó tiết thêm men tụy thì chẳng khác nào đổ thêm dầu vào lửa, khiến ổ viêm ngày càng hoại tử nghiêm trọng hơn.
Bởi vậy, bệnh nhân viêm tụy cấp bắt buộc phải tuyệt đối nhịn ăn uống trong một khoảng thời gian nhất định, để cho tuyến tụy được hoàn toàn nghỉ ngơi tịnh dưỡng.
Thế nhưng nhịn ăn nhịn uống mãi thì bệnh nhân chết đói thì sao? Lúc này cần phải thiết lập đường truyền tĩnh mạch để bù nước, điện giải, dinh dưỡng nhằm duy trì dấu hiệu sinh tồn, bảo đảm người bệnh bụng đói cồn cào nhưng không bao giờ bị đói lả hay kiệt nước.
Đừng thấy hiện tại anh Lưu chỉ cần xử lý sỏi mật rồi nhịn ăn vài ngày là ổn mà xem nhẹ, thực chất viêm tụy cấp là một căn bệnh tiềm ẩn nguy cơ tử vong cực kỳ đáng sợ.
Thể nhẹ thì chỉ cần nhịn ăn vài hôm là lui; nhưng thể nặng, tụy hoại tử xuất huyết, gây suy đa tạng toàn thân, bệnh nhân phải chuyển ngay vào phòng hồi sức tích cực (ICU), tỷ lệ tử vong lên tới 15% đến 30%.
Sau khi dặn dò anh Lưu tuyệt đối không được lén ăn uống bất cứ thứ gì, Khương Lai làm thủ tục chuyển anh sang khoa Nội Tiêu hóa để tiếp tục theo dõi điều trị nội trú.
Khoa Cấp cứu là vậy đấy, tóm gọn lại nhiệm vụ cốt lõi mỗi ngày chỉ có một câu: Bằng mọi giá giữ cho bệnh nhân còn sống và chuyển họ đến đúng chuyên khoa cần đến.
Nếu để Khương Lai dùng một hình ảnh để ví von, thì khoa Cấp cứu chính là một trung tâm phân loại bưu kiện khổng lồ. Hơn nữa còn là những kiện hàng rách rưới, móp méo tan nát mà bên ngoài lại chẳng hề dán nhãn vận đơn.
Nhiệm vụ của cấp cứu là dán tạm kiện hàng nát bươm ấy lại, bất kể xấu đẹp thế nào, miễn sao ruột bên trong không bị rơi rụng mất mát, sau đó nhanh mắt nhận diện kiện hàng này thuộc về đơn vị nào để chuyển giao chuẩn xác.
Đó chính là công việc thường nhật của các bác sĩ cấp cứu.
Dĩ nhiên, đôi khi kiện hàng không chỉ được phân loại về các chuyên khoa nội viện, mà còn có thể phải chuyển gấp sang bệnh viện khác.
Chẳng hạn như lúc này, một bệnh nhân bị rắn cắn vừa được khiêng xộc vào sảnh cấp cứu.
Bệnh nhân tự kể rằng mình vừa bị một con rắn mập mạp, thân ngắn cũn cắn trúng, và trên mu bàn chân anh ta quả nhiên xuất hiện hai vết răng sắc nhọn như đầu kim châm.
Cẳng chân phải của người bệnh sưng đỏ tấy, vết phù nề lan từ mu bàn chân lên tận khớp cổ chân, anh ta kêu tê buốt râm ran khắp chân, kèm theo triệu chứng hoa mắt, chóng mặt và buồn nôn dữ dội.
Chu Kiến Quân vừa đặt ngón tay ấn nhẹ vào mắt cá chân, bệnh nhân đã thét lên đau đớn không chịu nổi.
Rõ ràng là vết cắn của rắn độc.
Khương Lai lập tức đỡ người bệnh ngồi xuống, yêu cầu anh ta hạn chế cử động tối đa, đồng thời đặt cẳng chân phải xuống thấp hơn vị trí của tim, nhằm làm chậm quá trình khuếch tán của độc tố vào hệ tuần hoàn.
Mấy trò trên phim ảnh dạy rằng khi bị rắn cắn phải cúi đầu ghé miệng hút máu độc ra ngoài hoàn toàn là sai lầm chết người.
Niêm mạc khoang miệng của con người có khả năng thẩm thấu và hấp thu cực mạnh. Người hút máu độc không những dễ dàng bị trúng độc lây, mà lượng máu độc hút ra được cũng chẳng đáng là bao, không hề có tác dụng giải độc thực tế. Ngược lại, vô số vi khuẩn trong khoang miệng còn thừa cơ xâm nhập vào miệng vết thương, gây nhiễm trùng huyết thứ phát khiến bệnh tình càng thêm nguy kịch.
Còn mẹo sinh tồn nơi hoang dã hay dạy dùng dây thắt garrot chặt ngắt chi bị cắn cũng không hề chuẩn xác.
Nọc độc rắn chủ yếu lan truyền theo hệ bạch huyết và các khoang kẽ mô, chứ không đơn thuần chỉ chảy theo mạch máu. Thắt garrot mạch máu chỉ làm tắc nghẽn dòng máu tĩnh mạch trở về, còn nọc độc thì vẫn thong dong lan khắp toàn thân.
Buộc thắt cẳng chân không những khó ngăn được nọc rắn lan rộng, mà nếu thao tác không có chuyên môn y tế, việc thiếu máu nuôi dưỡng kéo dài sẽ dẫn đến hoại tử khô hoặc hoại tử ướt toàn bộ chi thể, cuối cùng kết cục thảm hại là phải cưa chân tàn phế.
Ngoại trừ một số vết cắn của rắn độc thần kinh hoặc một phần độc tố huyết học có thể dùng kỹ thuật băng ép cố định có kiểm soát, thì đối với các loại rắn mang độc tố tế bào gây hoại tử, tuyệt đối nghiêm cấm việc băng thắt chặt, nếu không sẽ chỉ làm tăng tốc độ hoại tử mô tại chỗ.
Sau khi bị rắn độc cắn, các bước xử trí đúng đắn nhất là:
Ngay lập tức ghi nhớ kỹ hình dáng, màu sắc của con rắn độc; nếu chụp được ảnh thì càng tốt, tóm lại phải miêu tả chi tiết nhất có thể cho bác sĩ tiếp nhận, giúp bác sĩ nhận diện chính xác loài rắn độc để chỉ định đúng loại huyết thanh kháng nọc rắn tương ứng.
Sau đó, dùng dòng nước sạch chảy liên tục xối rửa nhẹ nhàng quanh vết cắn, hạn chế cử động chi thể để giảm thiểu phát tán độc tố, hạ thấp chi bị thương thấp hơn mặt phẳng của tim.
Và bước cuối cùng là lập tức di chuyển đến cơ sở y tế gần nhất.
Lưu ý rằng việc chọn cơ sở y tế cũng cần phải hết sức tỉnh táo, bởi không phải bệnh viện lớn nào cũng luôn có sẵn huyết thanh kháng nọc rắn dự trữ trong kho.
Giống hệt như trường hợp bệnh nhân trước mắt, vừa nghe anh ta mô tả con rắn ngắn cũn cỡn, đầu bè to, Chu Kiến Quân đã lập tức thốt lên: "Đây chẳng phải là rắn lục đuôi ngắn sao? Phải tiêm ngay huyết thanh kháng nọc rắn lục, nhưng Bắc Hiệp chúng tôi không có dự trữ loại này, anh phải chuyển khẩn cấp sang Bệnh viện 4 Quân Y."
Đối với những ca chấn thương do rắn độc, côn trùng hay động vật có độc cắn, việc lựa chọn đúng bệnh viện là yếu tố sống còn, hoàn toàn không giống quan niệm thông thường của đại chúng rằng cứ đâm đầu vào bệnh viện tuyến cuối to nhất địa phương là ắt sẽ chữa được.
Đặc biệt là rắn độc cắn, phương pháp điều trị đặc hiệu bắt buộc phải có huyết thanh kháng nọc rắn tương ứng. Loại huyết thanh này ở mỗi địa phương thông thường chỉ được phân bổ dự trữ tập trung tại một vài bệnh viện chuyên trách cứu chữa rắn cắn trọng điểm.
Những cơ sở này đa phần thường là các bệnh viện y học cổ truyền hoặc viện quân y, nhưng tùy từng vùng miền lại có sự sắp xếp khác nhau, phụ thuộc vào quy hoạch mạng lưới y tế địa phương.
Đối với ca bệnh bị rắn lục đuôi ngắn cắn này, khoa Cấp cứu Bắc Hiệp đành chịu bó tay, chỉ có thể sơ cứu cố định tại chỗ rồi hướng dẫn bệnh nhân chuyển viện gấp sang Bệnh viện 4 Quân Y gần nhất.
Chi phí sản xuất huyết thanh kháng nọc rắn cực kỳ đắt đỏ, điều kiện bảo quản đòi hỏi nghiêm ngặt ở nhiệt độ lạnh tiêu chuẩn, trong khi hạn sử dụng lại rất ngắn. Vì vậy hầu hết các địa phương đều áp dụng phương thức dự trữ tập trung tại các cơ sở điều trị chỉ định để tránh lãng phí hư hỏng.
Tập trung toàn bộ bệnh nhân bị rắn cắn về một đầu mối chuyên khoa sẽ giúp tối ưu hóa hiệu suất sử dụng dược phẩm, giảm hao hụt kho thuốc và tiết kiệm chi phí cho cả hệ thống y tế lẫn người bệnh.
"Tiểu Lai, các loài rắn độc cắn người ở khu vực thủ đô khá tập trung, phần lớn là các loài thuộc họ rắn lục, trong đó phổ biến nhất chính là rắn lục đuôi ngắn. Nếu bệnh nhân miêu tả là một con rắn mập mạp, thân ngắn ngủn, đầu hình tam giác bẹt thì chín mươi chín phần trăm là rắn lục đuôi ngắn rồi."
Chu Kiến Quân tranh thủ truyền đạt cho Khương Lai những hiểu biết thực tế về các loài rắn độc thường gặp ở khu vực thủ đô.
Mỗi vùng miền lại có quần thể rắn độc khác biệt nhau. Trong tình huống bệnh nhân không chụp lại được hình ảnh con rắn, bác sĩ bắt buộc phải dựa vào lời mô tả để suy đoán loài rắn, điều này đòi hỏi người thầy thuốc phải am hiểu sâu sắc về hệ sinh thái bò sát tại địa phương mình công tác.
Bình luận0
Chia sẻ cảm nhận của bạn về bộ truyện này
Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận.