Ánh Trăng Soi Sáng Thời Đại › Chương 15
Chương 15: Bàn luận bản thảo chốn kinh kỳ
Chương 15· 3.570 từMiễn phí
Chương 15: Bàn luận bản thảo chốn kinh kỳ
Tòa soạn tạp chí "Văn Nghệ Nhân Dân" tọa lạc sâu trong một con ngõ nhỏ thuộc quận Đông Thành, thành phố Yến Kinh. Tiếng ve sầu tháng bảy từ những tán cây long não cổ thụ trút xuống như thác đổ, khiến cả khoảng sân trong khu tập thể chẳng lúc nào được yên tĩnh.
Phó tổng biên tập Chu Chấn Thanh ngả lưng trên chiếc ghế mây, trên sống mũi gác cặp kính lão, tay cầm hai trang giấy ghi ý kiến duyệt bài, hai hàng lông mày nhíu chặt lại thành một chữ "Xuyên".
Ngồi đối diện với ông là biên tập viên Điền Hành Kiện. Ở góc bàn đặt bản thảo gốc của truyện ngắn "Người Chăn Ngựa", chiếc phong bì bằng giấy da trâu bọc ngoài đã bị lật giở nhiều lần đến mức sờn cả mép viền.
"Bản thảo này nằm ở chỗ cậu bao lâu rồi?" Lão Chu tháo kính lão xuống, đưa ngón tay day nhẹ sống mũi.
"Gần một tháng rồi ạ." Điền Hành Kiện đẩy tập bản thảo gốc về phía trước một chút: "Cháu đã đọc đi đọc lại mấy lần, các bác lão Trần, lão Triệu, rồi cả cô Lâm, cô Khương cũng đã đọc qua. Ý kiến của mọi người vẫn chưa thống nhất, xin bác xem qua giúp cho một phen."
Chu Chấn Thanh đeo kính lão lại, đọc kỹ lại hai trang giấy ghi nhận xét một lần nữa.
Ý kiến của cô Lâm và cô Khương là "đề nghị đăng tải", với lý do "nghệ thuật xây dựng nhân vật vô cùng vững vàng, chắc tay, cảm xúc chân thực sâu lắng; đặc biệt là cách xử lý đoạn kết thể hiện bút lực rất cao, nhân vật chính từ bỏ cơ hội ra nước ngoài để lựa chọn ở lại nông trường thảo nguyên, bản thân sự lựa chọn ấy đã mang giá trị tư tưởng rất cao".
Ý kiến của lão Trần và lão Triệu lại là "tạm hoãn", với lý do "giọng văn mang âm hưởng quá nặng nề, rủi ro chính trị khó lòng lường trước".
Bản thân Điền Hành Kiện thì ghi vắn tắt hai dòng chữ, đại ý là "văn phong thuộc hàng bậc nhất, nhưng đề tài rất khó xử lý, nếu muốn đăng thì cần phải cắt gọt, chỉnh sửa nhiều".
Chu Chấn Thanh cầm tập bản thảo gốc lên. Những dòng chữ viết tay trên mặt giấy hết sức nắn nót, thanh tú, nhưng câu chuyện ấy lại giống như một tảng đá lớn ném thẳng vào lòng ông, khuấy động lên từng đợt sóng ngầm cuộn trào.
"Người Chăn Ngựa".
Câu chuyện kể về một thanh niên trí thức tên là Hứa Linh Quân, trong phong trào chống phái hữu đã bị quy chụp thành phần phái hữu, bị điều chuyển đến nông trường thảo nguyên vùng Tây Bắc để lao động cải tạo. Suốt hơn hai mươi năm chăn ngựa ròng rã, anh đã từng nếm trải biết bao nhục nhã, cay đắng, nhưng đồng thời cũng cảm nhận được trọn vẹn tấm lòng thiện lương, mộc mạc nhất của những người chăn nuôi trên thảo nguyên. Về sau khi chính sách được thực hiện đúng đắn, anh được minh oan, phục hồi danh dự; người cha ruột đang định cư tại Mỹ trở về nước, có nhã ý muốn đón anh cùng cả gia đình ra nước ngoài để kế thừa cơ nghiệp khổng lồ. Anh đã từng trăn trở, do dự, nhưng cuối cùng lại kiên quyết lựa chọn ở lại mảnh đất cằn cỗi đã từng gieo rắc đau khổ nhưng cũng chan chứa tình người ấm áp ấy.
Chu Chấn Thanh đặt tập bản thảo xuống bàn, tựa lưng vào ghế thở dài một hơi thật dài.
Năm nay ông bốn mươi bảy tuổi, đã công tác tại tòa soạn "Văn Nghệ Nhân Dân" ròng rã mười lăm năm trời, đi từ chân sửa lỗi morasse từng bước lên tới vị trí Phó tổng biên tập.
Suốt ngần ấy năm qua, ông đã duyệt qua không biết bao nhiêu bản thảo, đa phần đều viết theo khuôn mẫu an toàn, tròn trịa, ca ngợi công nông binh, khắc họa tình hình tươi đẹp rực rỡ, phê phán kẻ thù giai cấp... Đọc nhiều rồi cũng thấy nhàm chán, quy về một mối. Thế nhưng bài viết này thì hoàn toàn khác biệt.
Để cho một trí thức từng bị quy chụp phái hữu làm nhân vật chính, nếu là mấy năm trước đây thì một bản thảo như vậy đừng nói tới chuyện xuất bản, ngay cả cửa tòa soạn cũng đừng mong bước qua nổi.
Nhưng hiện tại đã là tháng bảy năm 1977, bè lũ "Bốn tên" bị đập tan đến nay đã gần tròn một năm, dung lượng và góc độ bài viết trên báo chí rõ ràng đã thông thoáng hơn trước rất nhiều. Chu Chấn Thanh có thể cảm nhận sâu sắc rằng, dường như có một lớp băng dày đang dần dần tan chảy, chuyển mình.
"Bản thân tôi cũng chưa thể quyết đoán ngay được, đi thôi, chúng ta cùng sang hỏi ý kiến Tổng biên tập Lục xem sao." Chu Chấn Thanh đứng dậy gọi Điền Hành Kiện, cầm theo tập bản thảo bước ra khỏi văn phòng. Đi qua cánh cửa ở cuối dãy hành lang, hai người tiến thẳng vào phòng làm việc của Tổng biên tập Lục Văn Thanh.
Lục Văn Thanh năm nay ngoài năm mươi tuổi, mái tóc đã hoa râm quá nửa, đang đeo kính lão cặm cụi cúi đầu sửa bài. Thấy Chu Chấn Thanh và Điền Hành Kiện cùng bước vào, ông đặt bút xuống, tháo kính ra: "Chấn Thanh? Hành Kiện đấy à? Có việc gì thế?"
Chu Chấn Thanh đặt tập bản thảo lên bàn làm việc của ông: "Có một bài viết này, mời anh xem qua một chút."
Lục Văn Thanh đón lấy, ánh mắt thoáng dừng lại trên tiêu đề bài viết: "'Người Chăn Ngựa'? Tác giả là ai vậy?"
"Là một thanh niên trí thức tên Diệp Vũ, gửi bài từ thị trấn Hướng Dương, tỉnh S. Chắc là một cây bút mới toanh, trước đây chưa từng đăng bài trên ấn phẩm của chúng ta."
Lục Văn Thanh khẽ gật đầu, đeo kính lão vào rồi bắt đầu lật giở đọc từng trang.
Chu Chấn Thanh và Điền Hành Kiện không rời đi mà kéo ghế ngồi xuống phía đối diện bàn làm việc, kiên nhẫn ngồi chờ.
Căn phòng vô cùng yên tĩnh. Ngoài cửa sổ văng vẳng tiếng cười đùa đuổi bắt của lũ trẻ trong con ngõ bên cạnh, thi thoảng lại có một hai tiếng chuông xe đạp lanh lảnh lướt qua ngoài bờ tường. Động tác lật trang giấy của Lục Văn Thanh không nhanh cũng không chậm, từng trang từng trang đều được ông xem xét cực kỳ cẩn thận, khi đọc đến một số đoạn văn then chốt, ngón tay ông lại dừng lại trên mặt giấy một hồi lâu.
Chừng khoảng hai mươi phút trôi qua, ông mới lật tới trang cuối cùng. Lục Văn Thanh xếp gọn gàng tập bản thảo ngay ngắn lại trên mặt bàn, tháo cặp kính lão xuống nhưng chưa vội lên tiếng ngay.
Chu Chấn Thanh kiên nhẫn đợi thêm một lúc, cuối cùng mới mở lời: "Anh thấy thế nào?"
Lục Văn Thanh cầm chiếc ca tráng men trên bàn nhấp một ngụm nước trà, trầm ngâm hồi lâu rồi mới chậm rãi nói: "Viết rất cừ. Kết cấu hoàn chỉnh chặt chẽ, hình tượng nhân vật đứng vững được, cách xử lý đoạn kết vừa giàu chất văn học lại vừa thấm đượm tính tư tưởng."
"Vậy quyết định đăng chứ?"
Lục Văn Thanh không trả lời ngay, lại cầm tập bản thảo lên lật giở lần nữa, ánh mắt dừng lại ở đoạn miêu tả Hứa Linh Quân bị quy vào phái hữu.
"Chấn Thanh này, cậu biết rõ lúc này mà cho đăng tải những nội dung thế này sẽ phải gánh chịu rủi ro lớn đến mức nào."
"Tôi biết chứ." Giọng điệu của Chu Chấn Thanh vô cùng bình tĩnh, vững vàng: "Nhưng anh cũng thừa hiểu, chiều hướng dư luận hiện tại so với một năm trước đây đã hoàn toàn khác rồi. Cấp trên liên tục nhấn mạnh tinh thần 'thực sự cầu thị, có sai ắt phải sửa'. Ngay cả cán bộ còn được minh oan phục hồi danh dự, vậy cớ sao trong tác phẩm văn học lại không thể viết về một người trí thức được phục hồi danh dự chứ? Huống hồ ở phần kết, nhân vật ấy vẫn kiên quyết lựa chọn ở lại trong nước, lập trường tư tưởng hoàn toàn không có vấn đề gì phải bàn cãi."
Lục Văn Thanh ngả người tựa vào lưng ghế, mười đầu ngón tay đan chéo vào nhau đặt trên mặt bàn, ánh mắt hướng ra tán cây long não rậm rạp xanh rì ngoài khung cửa sổ.
"Tôi không sợ phải gánh vác rủi ro," ông nói: "Nhưng bản thảo một khi đưa ra phải đủ sức đứng vững trước sự soi xét khắt khe của dư luận bên ngoài. Hành Kiện này, cậu sang gọi đồng chí Trần, đồng chí Triệu, đồng chí Lâm và đồng chí Khương cùng qua đây, chúng ta sẽ mở một cuộc họp bàn thảo luận lại chuyện này cho thật kỹ càng."
Điền Hành Kiện lập tức đứng dậy đáp: "Vâng, cháu đi ngay ạ."
Khi mọi người đã có mặt đông đủ, biên tập viên phụ trách thâm niên nhất trong tòa soạn là Trần Cao Kiệt lên tiếng đầu tiên, giọng nói khoan thai, từ tốn: "Văn phong của cuốn tiểu thuyết này rất tốt, hình tượng nhân vật cũng được xây dựng vô cùng đầy đặn, sống động, về mặt này tôi hoàn toàn tán thành không có ý kiến gì. Thế nhưng điều tôi băn khoăn lo ngại ở đây là nhân vật chính lại là một kẻ từng bị quy phái hữu. Mặc dù ở đoạn kết anh ta lựa chọn ở lại quê hương, nhưng những dòng miêu tả về cảnh ngộ ngặt nghèo của người mang danh phái hữu lại quá đỗi cụ thể: chạy theo chỉ tiêu bắt bớ phái hữu, bị điều chuyển đi nông trường xa xôi, lao động cải tạo gian khổ, bị quần chúng đấu tố gay gắt... Những chi tiết gai góc ấy liệu có khiến người đọc cảm thấy tòa soạn chúng ta đang mượn văn chương để 'lật án' cho phái hữu hay không? Hơn nữa, trong bài có viết người cha đã trở thành tỷ phú từ Mỹ quay về, muốn đón anh ta cùng toàn bộ gia đình ra nước ngoài để hưởng cơ nghiệp kếch xù, tình tiết này liệu có quá mức kịch tính, phi lý và xa rời thực tế hay không?"
Ông dừng lại một chút, rồi nói tiếp: "Hiện tại tuy không khí tư tưởng đã cởi mở hơn, nhưng cấp trên chưa hề có văn bản rõ ràng nào cho phép viết về những đề tài nhạy cảm này. Vạn nhất đăng lên mà nảy sinh sự cố gì, tòa soạn chúng ta liệu có đủ sức gánh vác nổi trách nhiệm này không?"
Lâm Vệ Đông là một thanh niên ngoài ba mươi tuổi, nghe vậy liền đẩy gọng kính trên sống mũi, mạnh dạn phát biểu: "Thầy Trần ơi, em lại có góc nhìn khác. Năm nay đã có vài cơ quan báo chí bắt đầu đăng tải các tác phẩm mang đề tài tương tự rồi, tháng trước tờ 'Văn Nghệ Phương Đông' vừa cho đăng một truyện ngắn viết về thanh niên trí thức hạ hương, trong đó cũng thẳng thắn phản tư về đường lối cực tả của những năm vừa qua, hiệu ứng mang lại chẳng phải rất tốt đó sao? Ngay cả thư bạn đọc gửi về cũng hết lời khen ngợi tác phẩm viết vô cùng chân thực và lay động lòng người. Em thấy truyện 'Người Chăn Ngựa' này còn xuất sắc hơn bài viết kia rất nhiều lần."
Triệu Tùng Niên chau mày phản bác: "Bài báo bên 'Văn Nghệ Phương Đông' tôi cũng có xem qua rồi, bên đó viết về thanh niên trí thức, thanh niên trí thức và thành phần phái hữu dẫu sao vẫn là hai đối tượng hoàn toàn khác nhau. Danh phận phái hữu này nhạy cảm vô cùng."
"Nhưng về sau Hứa Linh Quân đã được minh oan, phục hồi danh dự rồi mà." Lâm Vệ Đông tiếp lời ngay tức khắc: "Tác phẩm miêu tả lại dòng hồi tưởng của anh ấy sau khi đã được trả lại sự trong sạch, tông giọng chủ đạo của toàn bài là hướng về ánh sáng, tràn đầy niềm tin chứ không hề mang tính chất kể khổ, oán hờn. Người cha là nhà tư bản Mỹ, việc xây dựng nhân vật người cha tỷ phú nhìn bề ngoài có vẻ phi lý, nhưng thực chất tác giả cố ý tạo ra một 'sự cám dỗ' to lớn cùng cực đối với một con người đã từng nếm trải trăm ngàn đắng cay như Hứa Linh Quân. Một bên là khối tài sản kếch xù hàng tỷ bạc cùng cuộc sống nhung lụa xa hoa dễ dàng có được trong tầm tay, còn một bên là mảnh đất nghèo nàn, cằn cỗi nhưng chan chứa tình người ấm áp. Lựa chọn vế trước là sự 'trốn chạy' khỏi những khổ đau trong quá khứ; còn lựa chọn vế sau chính là sự 'kiên định gìn giữ' phẩm giá, danh dự và cội nguồn của chính mình. Bản thân sự sắp đặt tình tiết ấy đã là một lời tuyên ngôn đanh thép, lập trường chính trị của bài viết hoàn toàn trong sạch, không có gì phải băn khoăn cả."
Khương Lợi, nữ biên tập viên duy nhất trong tòa soạn nãy giờ vẫn im lặng, lúc này mới cất lời. Giọng cô không lớn nhưng từng câu từng chữ đều vô cùng rành rọt, thuyết phục: "Về nhân vật người cha của Hứa Linh Quân, tôi cũng có quan điểm riêng của mình. Mọi bất hạnh, đắng cay trong đời Hứa Linh Quân gần như đều bắt nguồn từ sự 'ruồng bỏ' của người cha tư bản và cái 'thành phần xuất thân gia đình' ấy mà ra. Nhân vật người cha chính là điểm khởi đầu cho mọi bi kịch và là tội lỗi nguyên bản đè nặng lên số phận anh ấy. Do đó, việc để chính 'kẻ đầu sỏ gây nên tội lỗi' ấy quay trở lại đem đến một cơ hội 'cứu chuộc' đã tạo nên một vòng tròn nghệ thuật vô cùng trọn vẹn trong văn học: từ việc bị cha ruồng bỏ mà chịu muôn vàn khổ ải, cho đến khi người cha quay về đặt anh trước một ngã rẽ cuộc đời. Điều đó khiến cho sự lựa chọn cuối cùng của anh mang một sức nặng tư tưởng vượt lên trên mọi toan tính vụ lợi cá nhân tầm thường. Lựa chọn của Hứa Linh Quân đã chứng minh rằng, giữa muôn trùng cay đắng nhọc nhằn, anh đã tìm thấy bến đỗ bình yên thực sự cho tâm hồn mình, đó là thứ giá trị thiêng liêng mà tiền bạc muôn đời không thể nào mua nổi."
Chu Chấn Thanh cũng gật đầu đồng tình: "Đọc trọn vẹn tác phẩm từ đầu đến cuối, thay vì nói đây là bài viết kêu oan cho phái hữu, chi bằng nói rằng tác phẩm đang khắc họa một con người dẫu nếm trải muôn vàn gian nan, trắc trở nhưng vẫn sắt son một lòng tin tưởng vào mảnh đất quê hương xứ sở. Con người Hứa Linh Quân này, anh ấy từng chịu khổ, nhưng trong lòng anh ấy không hề chứa chấp hận thù. Những người chăn nuôi, người đội trưởng trên thảo nguyên kia đều là những con người bình dị, lương thiện vô ngần. Một thiên truyện ngắn miêu tả nỗi đau nhưng sau cùng lại quy về sự hòa giải và niềm hy vọng tươi sáng như thế này, rất xứng đáng được đông đảo độc giả đón nhận."
Lời ông vừa dứt, cả gian phòng họp chìm vào tĩnh lặng thêm một lúc lâu.
Lục Văn Thanh nãy giờ vẫn chăm chú lắng nghe, không hề ngắt lời bất kỳ ai.
Đợi cho Chu Chấn Thanh dứt lời, ông mới chậm rãi gật đầu, ánh mắt lướt qua một lượt khắp phòng họp: "Mọi người còn có ý kiến nào khác nữa không?"
Sự im lặng kéo dài thêm vài giây, không còn ai lên tiếng nữa.
Lục Văn Thanh cầm tập bản thảo lên, đầu ngón tay khẽ gõ nhẹ hai nhịp lên bìa ngoài, rồi cất giọng: "Tôi xin có vài lời thế này. Thứ nhất, những rủi ro mà mọi người vừa nêu, tôi hoàn toàn thấu hiểu và thừa nhận nó có tồn tại. Thứ hai, thiên tiểu thuyết này tuy viết về người từng bị quy phái hữu, nhưng là viết dưới góc độ hồi tưởng sau khi đã được phục hồi danh dự. Đây là sự 'phản tư lịch sử' một cách nghiêm túc chứ tuyệt đối không phải là hành vi 'lật án', chừng mực và ranh giới này tác giả đã nắm bắt và thể hiện vô cùng khéo léo, chuẩn xác. Thứ ba, năm nay Trung ương liên tục nhắc tới 'phương châm trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng', sáng tác văn học nghệ thuật muốn phồn vinh khởi sắc thì không thể chỉ chăm chăm đăng tải những tác phẩm an toàn, vô thưởng vô phạt. Dạo gần đây tôi vẫn luôn theo dõi sát sao động thái của các tạp chí trên khắp cả nước, tình hình nửa năm qua cho thấy chiều hướng dư luận đã thực sự có sự chuyển biến rõ rệt. Ai dám dũng cảm làm người đầu tiên nếm thử con cua, người đó mới có thể thưởng thức được vị ngon của nó."
Ông đặt tập bản thảo trở lại mặt bàn, giọng điệu dứt khoát: "Quan điểm của tôi là: cho đăng tải."
Cả phòng họp lặng ngắt trong vài giây. Trần Cao Kiệt khẽ thở dài một tiếng, là người đầu tiên gật đầu: "Tổng biên tập Lục đã quyết định cho đăng thì tôi xin bảo lưu ý kiến cá nhân, nhưng hoàn toàn phục tùng quyết định chung của ban biên tập."
Lâm Vệ Đông lập tức phụ họa: "Em hoàn toàn đồng ý đăng, tác phẩm này rất xứng đáng để dốc sức quảng bá trọng điểm!"
Khương Lợi mỉm cười không nói gì, chỉ khẽ gật đầu biểu thị sự đồng tình.
Chu Chấn Thanh nhìn phản ứng của mọi người, trong lòng khẽ thở phào nhẹ nhõm, nhưng đồng thời ông cũng hiểu rất rõ rằng, mọi chuyện lúc này mới chỉ là bước khởi đầu.
Một khi tác phẩm chính thức được phát hành ra công chúng thì đó mới là thử thách thực sự. Một khi bên ngoài dấy lên những luồng dư luận trái chiều, việc ban biên tập có đủ bản lĩnh để trụ vững và bảo vệ tác phẩm hay không lại là một bài toán hóc búa khác.
"Đã thống nhất xong xuôi thì cứ theo đúng quy trình mà thực hiện." Lục Văn Thanh nói: "Hành Kiện, cậu mau chóng liên hệ với tác giả, gửi giấy báo nhận đăng bài đi nhé. Về phần nhuận bút, cứ định mức sáu đồng một nghìn chữ."
...
Vào lúc này, cách xa hàng ngàn dặm tại Đại đội Hồng Kỳ, Diệp Vũ đang đứng trên bục giảng say sưa giảng giải về hàm số bậc hai, hoàn toàn không hề hay biết gì về cuộc tranh luận gay gắt vừa mới diễn ra trong khu nhà gạch xám nơi kinh thành Yến Kinh xa xôi.
Ngoài cửa sổ tiếng ve sầu kêu ra rả inh ỏi, bên trong phòng họp nhỏ mọi người đang cắm cúi vùi đầu làm bài tập, tiếng ngòi bút chì lia trên mặt giấy soàn soạt vang lên rộn rã khắp gian phòng.
Giảng xong một bài tập mẫu, Diệp Vũ xoay người viết tiếp bài tập tiếp theo lên bảng đen, ánh mắt bình thản lướt qua một vòng bên dưới lớp học.
Tô Dã ngồi ở dãy bàn thứ ba sát cạnh cửa sổ, đang cúi đầu chăm chú tính toán, đường nét góc cạnh bên sườn mặt của chàng trai trẻ được ánh nắng ban chiều phác họa lên một viền sáng màu vàng kim lấp lánh.
Diệp Vũ thu lại ánh nhìn, tiếp tục nắn nót viết nốt đề bài lên bảng.
Viên phấn trắng gõ lách cách từng nhịp giòn giã trên mặt bảng đen, hòa lẫn cùng tiếng ve râm ran ngoài khung cửa sổ, nghe êm đềm và chẳng còn chút nào ồn ã, xáo động nữa.
Bình luận0
Chia sẻ cảm nhận của bạn về bộ truyện này
Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận.